این روزها تقریباً همه میپرسند: چگونه رواندرمانگر انتخاب کنیم؟ کار درمانگری، همانقدر که میتواند رضایتبخش باشد، پیچیده هم هست زیرا وقتی پای کار با یک انسان دیگر در میان است، عوامل بسیاری وجود دارند که نمیتوان آنها را پیشبینی یا کنترل کرد. حالا این را هم اضافه کنید که بسیاری از مراجعان دقیقاً نمیدانند دنبال چه چیزی هستند و حتی شاید نتوانند مسئلهای را که با آن دستوپنجه نرم میکنند بهدرستی صورتبندی کنند. درمان کار سادهای نیست!
آنچه انتخاب درمانگر را دشوار میکند، تعداد عواملی است که باید در نظر گرفته شوند. شاید به دنبال کسی باشید که در رویکرد درمانی خاصی کار کند، به زبان مشخصی مسلط باشد، شیوهٔ کار خاصی داشته باشد، یا سن، جنسیت، گرایش جنسی، پیشینهٔ قومی، هزینهٔ جلسات یا حوزهٔ تخصصی مشخصی برایتان مهم باشد. شاید هم بخواهید درمانگری پیدا کنید که هزینهٔ جلساتش تحت پوشش بیمهٔ شما باشد.
با اینکه پیدا کردن درمانگر مناسب فرایندی پیچیده است ــ حتی برای روانشناسی که خودش به درمان نیاز دارد یا برای کسی که میخواهد به دوستش در پیدا کردن درمان مناسب کمک کند ــ پرسشهایی وجود دارند که میتوان با در نظر گرفتنشان جستوجو را روشنتر کرد. در ادامه، هم به این پرسشها میپردازیم و هم به جنبههایی از انتخاب درمانگر که اغلب نادیده گرفته میشوند، اما میتوانند در شکلگیری یک تناسب خوب میان درمانگر و مراجع نقش مهمی داشته باشند.
پس اگر به این نتیجه رسیدهاید که زمان مناسبی برای شروع درمان است، بیایید ببینیم برای انتخاب درمانگر چه چیزهایی را باید بدانید.
معیارهایی که هنگام انتخاب درمانگر باید در نظر بگیرید
پیش از آنکه تصمیم بگیرید با کدام درمانگر یا درمانگران برای جلسهٔ اول وقت بگیرید، بهتر است ابتدا مشخص کنید از درمان چه میخواهید؛ یعنی از خودتان بپرسید آیا ویژگیهای پایهای خاصی وجود دارند که درمانگرتان حتماً باید داشته باشد یا نه. برای بسیاری از افراد، همین موضوع بخش مهمی از انتخاب تراپیست است.
برای مثال، آیا دربارهٔ سن، جنسیت، پیشینهٔ قومی یا نژادی، زبان، گرایش جنسی، آموزش و تخصص یا ویژگیهای دیگری در درمانگر موضوع خاصی از قبل مدنظر دارید؟ شاید فقط میدانید که در کار کردن با یک زن احساس راحتی بیشتری میکنید یا ترجیح میدهید درمانگرتان کسی باشد که تجربهای فرهنگی مشابه شما داشته باشد. یا شاید برایتان مهم باشد که بتوانید به زبان مادری خود صحبت کنید. اما پیش از آنکه جستوجویتان را بر اساس این عوامل محدود کنیم، بیایید ببینیم افرادی که به درمان فکر میکنند معمولاً دربارهٔ چه ویژگیهایی بیش از همه دغدغه دارند.
۱. سن
موضوع سن درمانگر تا حد زیادی به سن خود شما بستگی دارد. اگر شصتساله باشید، شاید چندان مایل نباشید با فردی بیستونهساله کار کنید. اما اگر پنجاهساله باشید، ممکن است چنین انتخابی برایتان قابلقبولتر باشد. و اگر بیستساله باشید، یک درمانگر بیستونهساله احتمالاً کاملاً پخته و بزرگسال به نظر میرسد.
همچنین بد نیست بدانید که کار کردن با درمانگرانی که مرتب تحت نظارت بالینی هستند، میتواند تجربهای مثبت باشد. به قول معروف: دو ذهن بهتر از یک ذهن کار میکنند. از این حیث لازم است دوباره اشاره کنیم که تمامی درمانگران ساتیا تحت نظارت بالینی هستند.
۲. جنسیت
جنسیت معمولاً یکی از عوامل مهم در انتخاب درمانگر است و بسیاری از افراد معتقدند که اهمیت زیادی دارد. اگر ترجیح میدهید با فردی از یک جنسیت مشخص کار کنید، میتوانید همین ترجیح را دنبال کنید اما بد نیست گاهی در ترجیح اولیهٔ خود هم تجدیدنظر کنید. مثلاً اگر فکر میکنید با مادرتان مسئله دارید و به همین دلیل حتی نمیتوانید تصور کنید که با یک درمانگر زن کار کنید، آیا ممکن نیست اتفاقاً کار کردن با یک زن ارزش درمانی خاصی داشته باشد؟
۳. گرایش جنسی و بیان جنسیتی
اگر عضوی از یک اقلیت جنسی یا جنسیتی هستید یا اگر به شکل خاصی از رابطه یا فعالیت جنسی گرایش دارید که فکر میکنید ممکن است درمانگرتان را شوکه کند، احتمالاً از پیش به این فکر کردهاید که این موضوع چه تأثیری بر انتخاب درمانگر خواهد داشت.
بدیهی است که به درمانگری نیاز دارید که به معنای رایج،قضاوتگر نباشد (چیزی که در حالت ایدهآل باید ویژگی همهٔ درمانگران باشد). اما آیا لازم است درمانگر از این نظر شبیه خود شما باشد یا داشتن تجربه و شناخت کافی از این حوزه برایتان کفایت میکند؟
اگر در این زمینه ترجیح مشخصی دارید، سعی کنید درمانگری پیدا کنید که یا گرایش جنسی، بیان جنسیتی یا شیوهٔ جنسی مورد نظر شما را با شما مشترک داشته باشد یا تجربهٔ کار با افرادی با چنین ویژگیهایی را داشته باشد.
۴. قومیت و تجربهٔ فرهنگی
در مورد قومیت نیز منطقی است از خودتان بپرسید آیا ترجیح میدهید با کسی کار کنید که از نظر پیشینهٔ قومی یا فرهنگی به شما شبیه باشد یا شاید فردی که واقعاً مشتاق فهمیدن تجربهٔ زیستهٔ شماست، نیز بتواند به همان اندازه برایتان مفید باشد.
مهم است به خاطر داشته باشید که هر درمانگر خوب باید از شایستگی فرهنگی برخوردار باشد . تیم یعنی نسبت به تفاوتهای فرهنگی از هر نوعی حساس و آگاه باشد و در نظر بگیرد که این تفاوتها چگونه میتوانند بر فرایند درمان اثر بگذارند.
بااینحال، در نظر گرفتن این ابعاد و ترجیح دادن درمانگری که سابقهٔ کار تخصصی با افراد متعلق به یک اقلیت یا هویت خاص دارد کاملاً قابل فهم است.
اگر ترجیح میدهید با درمانگری کار کنید که پیشینهای مشابه شما دارد، میتوانید در جستوجوی خود به دنبال درمانگرانی باشید که ارزشهای مشترکی با شما دارند. همچنین میتوانید در جلسهٔ مشاورهٔ اولیه از درمانگر منتخب خود دربارهٔ تجربهاش در کار با افرادی با هویتهای فرهنگی متفاوت سؤال کنید.
۵. تخصص در حوزهٔ خاص
مهم است بدانیم که اگرچه بعضی افراد با مشکلات یا نشانههای مشخصی به درمان مراجعه میکنند، بسیاری از مراجعان صرفاً احساس میکنند زندگیشان معنای کافی ندارد و در جستوجوی نوعی هدف یا جهت هستند.
اگر با نشانهٔ مشخصی دستوپنجه نرم میکنید، حتماً مطمئن شوید درمانگری که در نظر گرفتهاید در آن حوزه تجربه دارد.
در عین حال، خوب است همیشه نشانهها را بهعنوان علامتی در نظر بگیریم که از وجود یک مسئلهٔ زیربنایی خبر میدهند مسئلهای که باید به آن پرداخته شود. درمان خوب فقط نباید به کاهش نشانهها منجر شود بلکه باید روی تعارض اصلی و ریشهای نیز کار کند.
کدام نوع درمان برای من مناسب است؟
ما شیوهای مختلفی از رواندرمانی داریم که قبل از این در مقالۀ انواع رواندرمانی به مهمترین آنها اشاره کردهایم. ازآنجاکه مرکز ساتیا منحصر به حوزۀ روانکاوی و روانپزشکی است و اساساً رویکرد تحلیلی دارد، در این مقاله صرفاً روی این نوع درمانها تمرکز میکنیم.
روانکاوی
روانکاوی مجموعهای از نظریهها و شیوههای درمانی است که طی بیش از یک قرن در مسیرهای گوناگونی تحول یافته است. برخی از ایدههای بنیادی آن عبارتاند از این فرض که ما همیشه از انگیزههای خود آگاه نیستیم یا آنها را درک نمیکنیم؛ اینکه میکوشیم از احساسات دردناک دوری کنیم؛ اینکه خواستههایمان اغلب با یکدیگر در تعارضاند؛ اینکه ممکن است بخشهایی از خیالپردازیهای خود را با واقعیت اشتباه بگیریم.
علاوه بر این، روانکاوی بر این باور است که بسیاری از اعمال، زبان و رؤیاهای ما بیش از آنچه خودمان متوجه میشویم، چیزهایی را منتقل و آشکار میکنند.
روانکاوی کلاسیک معمولاً چند بار در هفته و طی چند سال انجام میشود. قانون بنیادین روانکاوی، همانطور که فروید در مقاله آغاز درمان اشاره میکند، تداعی آزاد است که یعنی گفتن هر چیزی که به ذهن میآید، بدون سانسور و فیلتر. روانکاو باید با دقت و کنجکاوی به تداعیهای بیمار گوش دهد تا بهتدریج دریابد او چگونه به فردی که اکنون هست تبدیل شده است و این گذشته چگونه در دشواریهای کنونی او نقش دارد.
این فرایند میتواند به رشد بیشتر پختگی عاطفی، دگرگونی شخصیت و تغییرات عمیق فردی منجر شود.
رواندرمانی روانپویشی
در این رویکرد که از روانکاوی سنتی تأثیر گرفته است، درمانگر به مراجع کمک میکند مشکلات امروزی خود را از این زاویه بررسی کند که این مشکلات چگونه ممکن است از رویدادها و روابط گذشته شکل گرفته باشند.
تجربههای سالهای اولیهٔ زندگی میتوانند به الگوهای تکرارشوندهای در فکر کردن، احساس کردن و رفتار کردن تبدیل شوند،الگوهایی که اگر فرد از وجودشان آگاه نشود، بارها در زندگی تکرار میشوند.
بسیاری از این الگوهای تکرارشونده زمانی شکل گرفتهاند که فرد برای کنار آمدن با یک موقعیت یا برای بقا به آنها نیاز داشته است و در آن مقطع برایش کارآمد بودهاند اما با گذشت زمان، همین الگوها ممکن است مانع پیشرفت فرد در زندگی شوند.
درمانگر و مراجع با همکاری یکدیگر تلاش میکنند تا این الگوها را در خانه، محیط کار و روابط شناسایی کنند و آنها را به شیوههایی تغییر دهند که زندگی فرد را غنیتر و سازندهتر کنند.
رابطهای که بهتدریج میان مراجع و درمانگر شکل میگیرد نیز بررسی میشود تا روشن شود آیا این رابطه شباهتهایی با نحوهٔ تعامل مراجع با دیگران ــ دوستان، عزیزان یا همکارانش ــ دارد یا نه.
انتقال نیز در جریان درمان میتواند به آشکار شدن این مسئله کمک کند که روابط گذشته چگونه بر روابط کنونی اثر میگذارند؛ برای مثال، هنگامی که فرد احساساتی را که نسبت به یکی از والدین خود داشته به درمانگر منتقل میکند. مراجع میتواند همراه با درمانگر روی تغییر این الگوی رابطه کار کند تا شکل سالمتری پیدا کند.
مثل بسیاری از پرسشهای دیگر دربارهٔ درمان، برای تعیین اینکه کدام نوع درمان برای شما مناسبتر است، یک پاسخ واحد و قطعی وجود ندارد. بخش مهمی از تصمیم شما به ترجیح شخصیتان بستگی دارد و حتی ممکن است لازم باشد چند رویکرد متفاوت را امتحان کنید تا سرانجام روشی را پیدا کنید که با شما سازگارتر است.
پیدا کردن درمانگر مناسب فرایندی شخصی و ظریف است؛ بنابراین کاملاً حق دارید برای تحقیق، مقایسه و امتحان کردن گزینههای مختلف وقت بگذارید.
از کجا بدانم درمانگری که انتخاب کردهام همان درمانگر مناسب من است؟
شاید مهمترین توصیه برای انتخاب درمانگر این باشد: به حس درونی خود اعتماد کنید و از خودتان بپرسید آیا میتوانید تصور کنید که به این درمانگر اعتماد کنید و با او یک رابطهٔ درمانی مبتنی بر همکاری شکل دهید. اگر پاسخ مثبت است، شروع خوبی داشتهاید.
پس از اینکه انتخاب خود را انجام دادید و مدتی با یک متخصص کار کردید، همچنان باید گاهی از خودتان بپرسید آیا این درمانگر واقعاً برای شما مناسب است یا نه.
معمولاً میتوان تناسب میان درمانگر و مراجع را با دو پرسش کلی سنجید:
۱. آیا با این درمانگر احساس ارتباط و تفاهم خوبی دارم؟
۲. آیا درمان به من کمک میکند پیشرفت کنم؟
اگر بعد از چند جلسه هیچ تغییری احساس نمیکنید و هنوز مطمئن نیستید که با درمانگرتان ارتباطی شکل گرفته است، شاید زمان آن رسیده باشد که این موضوع را با او در میان بگذارید و بگویید احساس میکنید درمان آنطور که باید پیش نمیرود.
میتوانید این مسئله را با درمانگرتان بررسی کنید. شاید همین گفتوگو به هر دوی شما کمک کند ببینید فرایند درمان تاکنون چگونه پیش رفته، آیا نشانههای مهمی را نادیده گرفتهاید یا اینکه بهتر است این فرایند را به پایان برسانید و درمانگری را پیدا کنید که تناسب بیشتری با شما دارد.
از سوی دیگر، بهخصوص در فرایندهای درمانی طولانیتر، کاملاً ممکن است گاهی نسبت به درمانگرتان احساسات منفی پیدا کنید. احساس ناراحتی یا معذب بودن در جلسه ممکن است ناشی از این باشد که درمانگر بهنحوی نتوانسته با وضعیت شما هماهنگ شود. اما در فرایندهای طولانیتر، چنین احساساتی میتوانند نشانهٔ آن هم باشند که چیزی از گذشتهٔ خود شما در رابطه با درمانگر فعال یا برانگیخته شده است و درمانگر اکنون به حامل یا محل بروز آن تبدیل شده است.
بهویژه در روانکاوی و رویکردهای روانپویشی، از مفهوم انتقال بهطور فعال استفاده میشود تا بیمار بتواند خود را از الگوهای قدیمی رفتاری رها کند، الگوهایی که ممکن است به خودتخریبی و ناکامیهای دوباره در زندگی منجر شوند.
بنابراین اگر نسبت به درمانگرتان احساسات ناخوشایندی دارید، مطرح کردن این احساسات با خود او میتواند بخشی مفید از فرایند درمان باشد.
مهمترین ملاحظات عملی درمان
درمان هم به تعهد مالی نیاز دارد و هم به تعهد زمانی. بنابراین هنگام پیدا کردن درمانگر مناسب، لازم است بعضی ملاحظات عملی را نیز در نظر بگیرید.
چند مورد مهم عبارتاند از:
زمان
چه روزها و ساعتهایی میتوانید بهطور منظم برای درمان وقت بگذارید؟
جلسات درمان معمولاً حدود ۵۰ دقیقه طول میکشند و هفتهای یکبار برگزار میشوند (هرچند بعضی درمانگران ممکن است جلسات بیشتر یا کمتری را توصیه کنند).
اگر زمان آزادتان محدود است، مشخصاً به دنبال درمانگرانی بگردید که عصرها، آخر هفتهها یا در ساعتهایی که با برنامهٔ شما سازگارند وقت داشته باشند. همچنین میتوانید از درمانگرانی که در نظر دارید، از همان ابتدا بپرسید آیا در ساعت مورد نیاز شما وقت خالی دارند یا نه. البته در وبسایت ساتیا نیازی به این سوال نیست زیرا از قبل تمامی درمانگران وقتهای خالی خود را به شما اعلام کردهاند.
برای پیدا کردن زمانی که با برنامهٔ زندگیتان جور باشد خجالت نکشید. اگر درمان بتواند به شکلی عملی و قابلمدیریت در زندگی روزمرهٔ شما جا بگیرد، احتمال اینکه بتوانید به تعهدتان پایبند بمانید و بیشترین بهره را از جلسات ببرید بیشتر خواهد شد.
محل
مسیر رفتوآمد به مطب و بازگشت از آن را در نظر بگیرید. اگر امکانش وجود دارد، شاید کار کردن با درمانگری که کلینیکش به خانه یا محل کار شما نزدیک باشد، آسانتر باشد. همچنین میتوانید جستوجوی خود را به درمانگرانی گسترش دهید که جلسات آنلاین و از راه دور برگزار میکنند؛ این گزینه میتواند هماهنگ کردن زمان جلسات را بسیار سادهتر کند.
بیمه
آیا بیمهٔ شما هزینهٔ درمان را پوشش میدهد؟ یا میتوانید جستوجوی خود را به درمانگران خارج از شبکهٔ بیمه نیز گسترش دهید؟
درمانگرانی که تحت پوشش بیمه هستند معمولاً هزینهٔ کمتری برای شما دارند اما بسته به نوع بیمه و محل زندگی، پیدا کردن چنین درمانگری میتواند فرایندی طولانی و دشوار باشد و اساساً شاید تعداد درمانگرانی که رویکرد تحلیلی دارند و با بیمه کار میکنند، به زحمت در سراسر ایران به انگشتان یک دست برسد.
البته جدا از بحث تکنیک و چهارچوب درمان، پرداخت شخصی در مقایسه با استفاده از بیمه مزایای دیگری هم دارد:
محرمانگی بیشتر (اطلاعات شخصی و تشخیصها در اختیار نهادهای رسمی قرار نمیگیرند)
بوروکراسی کمتر (یعنی درگیر نشدن با حجم زیادی از فرمها و فرایندهای اداری بیمهٔ عمومی) و
آزادی کاملتر در انتخاب؛ انتخاب روش درمان، محل برگزاری جلسات، زبان درمان و موارد دیگر.
هزینه
خوب است از ابتدا مشخص کنید چه مقدار میتوانید برای درمان کنار بگذارید.
برخی درمانگران برای افراد بیکار و/یا دانشجویان، تعرفهٔ شناور در نظر میگیرند. بنابراین حتماً از درمانگرانی که در نظر دارید بپرسید آیا امکان انعطاف در هزینهٔ جلسات وجود دارد و در نهایت هر جلسه برای شما چقدر تمام خواهد شد.
پرداخت هزینه ممکن است پیش از جلسه، پس از جلسه یا از طریق انتقال بانکی در پایان ماه انجام شود.
نتیجهگیری: کجا سراغ تراپیست خوب بگردم؟
فرایند پیدا کردن درمانگر برای هرکس متفاوت است اما اگر این نکات را در نظر داشته باشید و بیش از هر چیز بر آنچه برای خود شما مناسب است تمرکز کنید، احتمال بیشتری دارد که درمانگری پیدا کنید که با شما تناسب داشته باشد. در نهایت، آنچه اهمیت دارد همین تناسب است: پیدا کردن کسی که بتوانید به او اعتماد کنید و حاضر باشد در سفری همراهتان شود که شما را به برخی از آسیبپذیرترین و دشوارترین بخشهای زندگیتان میبرد.
اگر دربارهٔ پیدا کردن درمانگر مناسب نگرانی یا پرسش خاصی دارید که در این مطلب به آن پرداخته نشده است، میتوانید با ما تماس بگیرید.
